Opstellen van quickscan cultuurhistorie. Opdrachtgever: Gemeente Deventer. Start: november 2009.

De binnenstad van Deventer heeft een voor Nederland extreme historisch gelaagdheid. Het voor zover bekend oudste pand van het land is er te vinden en tot ver na de oorlog vonden er ingrijpende vernieuwingen en transformaties plaats. Vanwege de schade die ontstond bij een geallieerd bombardement in februari 1944 werd kort na de oorlog een wederopbouwplan voor de binnenstad opgesteld. In de hierop volgende decennia volgden saneringsplannen, ontwikkelingsvisies en nieuwbouwplannen voor diverse locaties. De perikelen rondom de stadhuisbouw zijn vermaard - maar in de binnenstad is de impact van vernieuwing vooral voelbaar op andere locaties, zoals het Sluiskwartier, de Proosdijpassage, de Stromarkt, het Burseplein en het Broederenplein. Behalve als plek van modernisering was Deventer vanaf de jaren zeventig een nationale proeftuin van stadsherstel en grootschalige restauraties op blok- en buurtniveau.

De actuele plannen voor de binnenstad, verwoord in de visie Binnenstad-Zuid, definiëren een viertal ontwikkelingslocaties: 1. Broederenplein, 2. Stromarkt en Lamme van Dieseplein, 3. Groot Kerkhof, Burseplein en Nieuwe Markt, en 4. het Sluiskwartier. Opmerkelijk is dat het op alle locaties gaat om een transformatie van de naoorlogse laag in de stad. De doorbraken, schaalvergroting, architectonische vernieuwing en de ooit herontwikkelde locaties uit de naoorlogse periode zijn aan herziening toe. Maar hoe moet deze nog jonge historische laag in de binnenstad worden gewaardeerd – als verstoring die vraagt om correctie, of als een verrijking van de stedelijke diversiteit die vraagt om continuïteit?

De vraag hoe om te gaan met de naoorlogse erfenis in de binnenstad speelt zowel stedenbouwkundig als architectonisch. Stedenbouwkundig gaat het over rooilijnen, bouwhoogtes, oriëntatie van gebouwen, de opbouw van het stadsbeeld, de schaal, korrelgrootte en materialisatie. Architectonisch gaat het concreet om de vraag wat te doen met gebouwen als het Alexander Hegiuslyceum, de stadsschouwburg, het stadskantoor, het automuseum en de voormalige SNS-bank. In enkele gevallen spelen op deze locaties ook vraagstukken over oudere bebouwing, zoals de Mariakerk bij de Lebuïnus. De cultuurhistorische quickscan heeft tot doel om voor de ontwikkelingslocaties van Binnenstad-Zuid een waardering van de bestaande situatie te geven. Hoe moeten de naoorlogse ingrepen en gebouwen in de binnenstad worden gewaardeerd? Zijn er objecten of plekken om te koesteren? Waar zit ruimte voor transformatie en waar is ingrijpen wellicht gewenst? Het rapport bevat een korte inleiding over de binnenstad, met nadruk op de naoorlogse planvorming, en een nadere uitwerking per locatie. De uitwerking bestaat uit een historische beschrijving, een analyse van de opeenvolgende ontwikkelingsfases, een waardering van enkele panden (zoals opgegeven door de gemeente) en aanbevelingen hoe de bestaande kwaliteiten voor de toekomst kunen worden ingezet. Het onderzoek is te zien als opmaat voor een cultuurhistorische verkenning van de binnenstad, waarin de waardering van de binnenstad wordt geactualiseerd en die kan dienen als bouwsteen voor de herziening van het bestemmingplan en andere beleidsdocumenten.