Oud-Woensel is door de centrale ligging, de vele contrasten, het uitgebreide winkelbestand en de Woenselse Markt een aantrekkelijke wijk in Eindhoven. De wijk is ruimtelijk divers en gefragmenteerd. In sommige opzichten kan dit een bezwaar zijn, bijvoorbeeld door het ontstaan van niet goed gedefinieerde stedelijke ruimtes. Door de
scherpe begrenzing (spoorlijn, ringbaan, Boschdijk en Montgomerylaan) en de aanwezigheid van een even duidelijke als herkenbare ruggengraat (de Kruisstraat) heeft de wijk toch een goed voelbare samenhang en een uitgesproken identiteit. De diversiteit zorgt voor een levendig en gevarieerd straatbeeld. De Kruisstraat en de Woenselse Markt geven Oud-Woensel een gezicht, een hart en karakter. Het wel en wee van de Kruisstraat en de Woenselse Markt straalt af op heel Oud-Woensel.

De voorbije jaren is gewerkt aan een visie op de ruimtelijke ontwikkeling van Oud-Woensel. Er werd een masterplan opgesteld en een supervisor aangesteld. De herinrichting van de openbare ruimte van de Kruisstraat en de Woenselse Markt is bijna gereed voor uitvoering. Het beeldkwaliteitsplan voor de Kruisstraat en de Woenselse Markt is een logische vervolgstap. Het doel is om de ruimtelijke kwaliteit van dit winkel- en woongebied op peil te houden en als te verbeteren, door richting te geven aan de grote en kleine ontwikkelingen.

De leidende gedachte achter het beeldkwaliteitsplan is om voor de toekomst de kenmerkende sfeer van de Kruisstraat en de Woenselse Markt te bewaren en te versterken, zonder de dynamiek van het gebied onnodig in te perken. Enerzijds is het de intentie van bewoners, ondernemers en gemeente om de wijk een betere uitstraling te geven, de dorpse kleinschaligheid te koesteren, de cultuurhistorische waarden te borgen en de cultuurhistorische elementen uit de vooroorlogse en wederopbouwperiode te behouden.

Al deze punten wijzen op een strenge aanpak. Anderzijds is er echter sprake van een wijk met een eigen cultuur, een no-nonsense mentaliteit en een allergie voor betutteling, wat pleit voor een losse aanpak. De richtlijnen beeldkwaliteitplan dienen als spelregels en toetsingscriteria. Zo kan de historische waarde en uitstraling van de wijk als geheel gewaarborgd worden, maar is er gestreefd om zoveel mogelijk ruimte te bieden voor de individuele expressie van verschillende winkeliers /ondernemers.

Het beeldkwaliteitsplan bestaat uit een historische beschrijving en een ruimtelijke analyse van de Kruisstraat en de Woenselse Markt. Het zijn de uitgangspunten voor de richtlijnen, die vervolgens aan bod komen en zich richten op straat, gebouw en winkel (inclusief reclame uitingen). Voor de beeldbepalende panden zijn nog een aantal aanvullende richtlijnen opgesteld.

 (vlnr) Ansicht van rond 1900, gemaakt vanaf de Woenselse Markt richting de Kruisstraat; Het woon- en winkelblok aan Kruisstraat 97-161, naar ontwerp van W.F. van de Kerkhof, 1957; Analyse van de sferen van de Kruisstraat en Woenselse Markt.

Voorstad-Oost ligt in de driehoek gevormd door de Brinkgevenweg, Henri Dunantlaan en het spoor. In dit gebied zijn 1500 woningen en wonen ongeveer 3000 mensen. De wijk is een lappendeken van buurten en complexen, met uiteenlopende kwaliteiten, die samenhang ontlenen aan de lange lijnen van oude routes (Brinkgevenweg, Rielerweg) en het spoor. De bebouwing is divers in schaal, ouderdom en typologie.

Om de ‘lappendeken’ en de ‘rijgdraden’ van Voorstad-Oost te kunnen begrijpen en typeren (het bepalen van kenmerkende kwaliteiten, overgangen en de samenhang op een iets grotere schaal) is de ontwikkelingsgeschiedenis van de wijk gereconstrueerd.Op basis van de resultaten wordt een historische schets met een ruimtelijke analyse gemaakt. De typering kan worden ingezet als bijdrage aan het formuleren van kaders voor de ontwikkelingslocaties en het opstellen van richtlijnen voor de verschillende gebieden.

(vlnr) De straatkant van de fabriek aan de Mathenesserdijk, omstreeks 1925;De huidige situatie, gezien vanaf de Lage Erfbrug; Zicht vanaf de Aelbrechtskade, omstreeks 1930. 

Thema’s:

•    Het bureau als (internationale) vernieuwer en emancipator van de discipline tuin- en landschapsarchitectuur.

•    De langere lijnen in de stedenbouw en landschapsarchitectuur.

•    Het bureau als laboratorium. Door de samenwerking en uitwisseling tussen theorie en praktijk, en analyse van ontwerp en onderzoek fungeert het bureau al ruim dertig jaar als praktijkschool waar vele bureaus uit voortkwamen. (o.a. Buro Sant en Co, KARRES en BRANDS, Bureau Alle Hosper, Michael van Gessel, Strootman landschapsarchitecten, Rietveld Landscape (Prix de Rome 2006) en LOOS vanVLIET).

•    Samenwerking met architecten en stedenbouwkundigen: het bureau werkt veelvuldig samen aan prijsvragen, stedenbouwkundige plannen of concrete bouwlocaties. Zonder uitzondering betreft het samenwerking met inhoudelijk sterke, internationaal opererende bureaus als Claus en Kaan, UN Studio, MVRDV, Sauerbruch Hutton en Search.

•    Het bureau beschikt over zes eigenschappen die parallellen vertonen met actuele thema’s in de landschapsarchitectuur. Multidisciplinariteit, ontwerpend onderzoek, vervreemding en de opiniërende rol van een ontwerp - het zijn deze eigenschappen die ervoor zorgden dat de Nederlandse en Europese, en misschien de internationale landschapsarchitectuur na 1976 mede door en in dit bureau is gevormd en bepaald.

•    Bureau B+B wil zich positioneren in het actuele debat over stedenbouw en landschapsarchitectuur. Door een overzichtspublicatie te maken plaatst het zich in de eigen vak- en bureaugeschiedenis, door een pamflet (los van de publicatie te verschijnen) te maken wil het bureau vanuit zijn specifieke profiel stelling nemen in het actuele debat.

Het Hembrugterrein was ooit het hart van de Stelling van Amsterdam. Hier werd munitie vervaardigd en lagen de strategische voorraden voor alle forten. Tegelijk was het gebied een ‘blinde vlek’ op een van de drukste vaarroutes van het land, op het kruispunt van het Noordzeekanaal en zijkanaal G (de Zaan). Middenin het havengebied van Amsterdam en pal ten zuiden van Zaandam lag het gebied als een afgesloten enclave, met een verborgen rijkdom. Nu de hekken open gaan en het gebied aan de omringende steden wordt toegevoegd, kan de verborgen wereld van het Hembrugterrein ontdekt en ontwikkeld worden. De erfenis van de Artillerie Inrichtingen (de wapen en munitiefabriek) en het Algemeen Verdedigingspark van de Stelling van Amsterdam is divers en verrassend: tientallen monumentale gebouwen, een omvangrijke groenaanleg, inclusief een ‘plofbos’ (om de klap van eventuele explosies op te vangen), chemisch erfgoed en vooral een aantal forse gebieden met elk een eigen karakter – gevormd door ensembles van gebouwen en grote open ruimten en bospercelen.

Vragen die in de cultuurhistorische analyse aan bod komen:
Voor de bouw werden verschillende studiereizen naar het buitenland ondernomen. Met welke ideeën kwamen de ingenieurs terug? Op welke punten mag het Hembrugterrein innovatief worden genoemd? Wat zijn voor Nederland of zelf internationaal gezien de meest bijzondere aspecten van het complex? Hoe is de relatie met de Stelling van Amsterdam, die voor grootste gedeelte is opgenomen op de prestigieuze werelderfgoedlijst?

Hoe moeten we de militaire architectuur zien in relatie tot de ontwikkeling van de Nederlandse bouwkunst en welke rol is er voor het Hembrugterrein? Wat was de architectuurtraditie en de cultuur van de genie in de periode vanaf 1895? Wie werkten aan de gebouwen en de terreinen en speelden deze mensen ook in de civiele bouwkunst een rol? Hoe komt de traditie van de genie het best tot uitdrukking in het Hembrugterrein en welke thema’s komen naar voren die in de toekomst wellicht een nieuwe invulling kunnen krijgen?

De binnenstad van Deventer heeft een voor Nederland extreme historisch gelaagdheid. Het voor zover bekend oudste pand van het land is er te vinden en tot ver na de oorlog vonden er ingrijpende vernieuwingen en transformaties plaats. Vanwege de schade die ontstond bij een geallieerd bombardement in februari 1944 werd kort na de oorlog een wederopbouwplan voor de binnenstad opgesteld. In de hierop volgende decennia volgden saneringsplannen, ontwikkelingsvisies en nieuwbouwplannen voor diverse locaties. De perikelen rondom de stadhuisbouw zijn vermaard - maar in de binnenstad is de impact van vernieuwing vooral voelbaar op andere locaties, zoals het Sluiskwartier, de Proosdijpassage, de Stromarkt, het Burseplein en het Broederenplein. Behalve als plek van modernisering was Deventer vanaf de jaren zeventig een nationale proeftuin van stadsherstel en grootschalige restauraties op blok- en buurtniveau.

De actuele plannen voor de binnenstad, verwoord in de visie Binnenstad-Zuid, definiëren een viertal ontwikkelingslocaties: 1. Broederenplein, 2. Stromarkt en Lamme van Dieseplein, 3. Groot Kerkhof, Burseplein en Nieuwe Markt, en 4. het Sluiskwartier. Opmerkelijk is dat het op alle locaties gaat om een transformatie van de naoorlogse laag in de stad. De doorbraken, schaalvergroting, architectonische vernieuwing en de ooit herontwikkelde locaties uit de naoorlogse periode zijn aan herziening toe. Maar hoe moet deze nog jonge historische laag in de binnenstad worden gewaardeerd – als verstoring die vraagt om correctie, of als een verrijking van de stedelijke diversiteit die vraagt om continuïteit?

De vraag hoe om te gaan met de naoorlogse erfenis in de binnenstad speelt zowel stedenbouwkundig als architectonisch. Stedenbouwkundig gaat het over rooilijnen, bouwhoogtes, oriëntatie van gebouwen, de opbouw van het stadsbeeld, de schaal, korrelgrootte en materialisatie. Architectonisch gaat het concreet om de vraag wat te doen met gebouwen als het Alexander Hegiuslyceum, de stadsschouwburg, het stadskantoor, het automuseum en de voormalige SNS-bank. In enkele gevallen spelen op deze locaties ook vraagstukken over oudere bebouwing, zoals de Mariakerk bij de Lebuïnus. De cultuurhistorische quickscan heeft tot doel om voor de ontwikkelingslocaties van Binnenstad-Zuid een waardering van de bestaande situatie te geven. Hoe moeten de naoorlogse ingrepen en gebouwen in de binnenstad worden gewaardeerd? Zijn er objecten of plekken om te koesteren? Waar zit ruimte voor transformatie en waar is ingrijpen wellicht gewenst? Het rapport bevat een korte inleiding over de binnenstad, met nadruk op de naoorlogse planvorming, en een nadere uitwerking per locatie. De uitwerking bestaat uit een historische beschrijving, een analyse van de opeenvolgende ontwikkelingsfases, een waardering van enkele panden (zoals opgegeven door de gemeente) en aanbevelingen hoe de bestaande kwaliteiten voor de toekomst kunen worden ingezet. Het onderzoek is te zien als opmaat voor een cultuurhistorische verkenning van de binnenstad, waarin de waardering van de binnenstad wordt geactualiseerd en die kan dienen als bouwsteen voor de herziening van het bestemmingplan en andere beleidsdocumenten.

De Christus Koningkerk werd in 1959 ontworpen door architectenbureau Van Balen en Tholens. Ons werk richt zich op het maken van een beschrijving en waardering van de kerk en de omgeving rondom de kerk, aangevuld met een advies vanuit cultuurhistorie voor mogelijke herontwikkeling - dat als input in de planontwikkeling is te gebruiken.

Deelname als expert aan de ‘windsalon’ op  9 oktober 209, op uitnodiging van Miranda Reitsma, provinciaal adviseur ruimtelijke kwaliteit.

Enkele deelnemers ‘windsalon’: (vlnr) Yttje Feddes (Feddes/Olthof landschapsarchitecten en Rijksadviseur voor het landschap), Marinke Steenhuis, Jurriaan Jansen (MilieufederatieNoord-Holland) en Bart Heller (Gedeputeerde Provincie Noord-Holland).

>> link naar Windweekend (Provincie Noord-Holland)

>> link naar Windweekend

Het Oosterpark laat de vormentaal en ontwerpprincipes van een typisch landschapspark zien, aangepast aan het recreatieve en cultuurtechnische programma dat de gemeente Amsterdam als eis had gesteld. Het park was uitdrukkelijk bedoeld voor burgers en arbeiders uit de nabijgelegen Dapperbuurt en Oosterparkbuurt en herbergde een speelweide, cricketveld, zandspeelplaats, kinderspeeltuin en muziekplein. Tuinarchitect Leonard Springer versloeg in 1890 rivaal Copijn in de prijsvraag voor het Oosterpark en mocht zijn ontwerp Omnibus uitvoeren. Het doel van het cultuurhistorisch onderzoek is om de kenmerkende kwaliteiten van het Oosterpark te benoemen en te beschrijven, alsmede aanbevelingen te doen hoe de bestaande kwaliteit kan worden ingezet voor toekomstige ontwikkelingen. Deze kwaliteiten zitten op verschillende schaalniveaus: de grotere context van Amsterdam-Oost, de routes en lange lijnen in het gebied, het parkontwerp zelf, de aanhechting van het park op de stad en de in en om het park gelegen bebouwing. Het gaat ons er om de cultuurhistorische waarde te onderbouwen, te preciseren en te vertalen naar ruimtelijke termen, op uiteenlopende schaalniveaus. Zo biedt het onderzoek een afwegingskader vanuit cultuurhistorie voor keuzen over de toekomst van het park.

(vlnr) Ontwerptekening voor het Oosterpark door L.A. Springer, 1890; Schaatsen op de vijver in het park, net na de aanleg; Kinderen rapen kastanjes aan de rand van het park, jaren vijftig.

30 januari 2010: recensie Trouw Henny de Lange >> Het verlangen naar wildernis

21 januari 2010: recensie stedenbouwkundige en filosoof Jan den Boer >> Nederlandse landschap (kapot) gemaakt

8 januari 2010: recensie NRC Tracy Metz >> Het landschap als een wisselend verlanglijstje

1 december 2009: Naar aanleiding van het boek ‘Maakbaar Landschap’ sprak Anton de Goede op 1 december in radioprogramma De Avonden, van de VPRO op Radio 6, met Yttje Feddes, rijksadviseur voor het Nederlandse landschap, en met Marinke Steenhuis. >> Beluister het gesprek van Anton de Goede met Yttje Feddes en Marinke Steenhuis.

Maakbaar landschap gaat over de Nederlandse landschapsarchitectuur in de jaren 1945–1970, een periode waarin vernietiging, euforie en bezinning de kernwoorden waren in de samenleving. Het boek beoogt een bijdrage te leveren aan de geschiedenis
van de landschapsarchitectuur in die wonderlijke kwarteeuw waarin het ideaal van maakbaarheid in alle geledingen van de maatschappij gestalte kreeg, en waarvan de sporen overal in het Nederlandse landschap zijn achtergebleven. Landschapsarchitecten maakten het landschap gereed voor de welvaartsstaat, vanuit een breder en diepgevoeld motief. Na de uitsluiting en repressie van de oorlogsjaren en het trauma van de Hongerwinter – Nederland had niet in zijn eigen voedsel kunnen voorzien – moest elke burger, ongeacht sociale klasse of culturele achtergrond, toegang hebben tot een landschap dat een ontplooiing in vrijheid mogelijk maakte. Het landschap zou bovendien landbouwproducten van eigen bodem moeten garanderen. Na de watersnoodramp van 1953 kwam daar nog de urgentie van veiligheid bij. De resultaten van de geleide planeconomie waren fenomenaal en massaal: door het hele land verschenen frisse woonwijken, gladgestreken landbouwgronden, veilige waterwerken, hypermoderne snelwegen en multifunctionele recreatiegebieden.

Geschiedenis is niet alleen het verleden, het is ook theorie, kritiek en interpretatie. Allemaal aspecten die de vakontwikkeling nodig heeft om innovatief te zijn. Het ruimtebeslag neemt toe, terwijl de aarde niet groter wordt. Nederland heeft al eeuwen ervaring met het samenbrengen van verschillende ruimteclaims in één omvattend ontwerp, en de onderzochte periode bevat een aantal knappe staaltjes van deze integratie. Niet alleen herstructurering van de naoorlogse stad is vandaag aan de orde van de dag, ook het naoorlogse landschap van de ruilverkavelingen is in verband met nieuwe ruimteclaims als waterberging, herstructurering en natuurontwikkeling een onderwerp van transformatie geworden. Het ontworpen naoorlogse landschap is in veel gevallen het casco waarop de actuele opgave wordt geprojecteerd. Dit boek wil dat recent ontworpen landschap onder de aandacht brengen.

>> link naar project Maakbaar Landschap  

Het Belvedereprogramma loopt af, het Innovatieprogramma Mooi Nederland is net begonnen. Een goed moment om te kijken hoe het cultureel erfgoed zich houdt in de wereld die ruimtelijke ordening heet. Wat gaat goed en wat moet verbeterd worden?

Theo Toebosch interviewde hiervoor Marinke Steenhuis en Paul Meurs.

>> Link naar artikel ‘Gezocht: cultuurhistoricus van de toekomst’

Vervolg op de cultuurhistorische verkenning van de campus van de Technische Universiteit Eindhoven. Op gebouwniveau worden enkele geselecteerde onderdelen van de Technische Universiteit nader onderzocht.

Link naar Cultuurhistorische verkenning complex Technische Universiteit Eindhoven.

(vlnr) Luchbrug tussen het ketelhuis en de watertoren, 2009; Technisch advies voor gebouw voor Technische Natuurkunde, 1967; Ontwerp voor watertoren, ongedateerd.

Het voormalig postkantoor te Bloemendaal, gebouwd in 1901 naar ontwerp van H. Sjoerd, is een gemeentelijk monument.
Gevraagd wordt om een cultuurhistorische verkenning die kan dienen als kader voor de gewenste verbouwing en transformatie van het postkantoor. Naast het maken van een waardestelling van het monument, speelt nog een tweede aspect: de vraag hoe verandering (verplaatsing) van het bouwvolume op het achtererf de monumentale kwaliteiten al dan niet aantast of verbetert. Op dit moment bevindt zich achter het pand een voormalig postsorteergebouw, dat met een gang verbonden is met de straat. We stellen voor een bescheiden ‘impactstudie’ te maken, waarbij we voor verschillende varianten onderzoeken wat de consequenties zijn op de monumentale waarde.

(vlnr) Ansichtkaart, zonder datum; detail van de voorgevel, 2009; ontwerp voor uitbreiding, 1959.

De cultuurhistorische verkenning van de Van der Pekbuurt in Amsterdam richt zich op het gebied dat begrensd wordt door het Van der Pekplein, de Meidoornweg, de Hagedoornweg, de Distelweg en de Ranonkelkade. De buurt bevat ongeveer 1500 woningen, enkele winkels en scholen. Dit gebied valt grotendeels samen met het bouwkundig bezit van Ymere, de opvolger van de gemeentelijke Woningdienst die de buurt in de jaren tien en twintig liet bouwen naar ontwerp van architect ir. J.E. van der Pek.

Hoewel het straatbeeld stenig is en de groenrichting beperkt blijft tot enkele assen en pleinen, is de Van der Pekbuurt met recht een tuinwijk te noemen. Veel woningen hebben opvallend diepe tuinen. Sinds de bouw is er het nodige versleuteld aan de wijk. Tijdens de oorlog werd een aantal panden verwoest en later opnieuw gebouwd. Ook transformeerde het scholencluster in een woningbouwlocatie, met een afwijkende bouwvorm (bouwsysteem Airey). In de loop van de jaren hebben de woningen kleine en grotere renovaties ondergaan, waarbij de woonkwaliteit verbeterde maar soms architectonische details verdwenen of afvlakten. De openbare ruimte boette aan kwaliteit in en bestaat nu voornamelijk uit betontegels. De eenheid en de samenhang van de Van der Pekbuurt is evenwel opvallend goed bewaard gebleven.

De uitdaging voor de cultuurhistorische discipline voor de woonmilieus uit het interbellum en de wederopbouwperiode is om ontwikkelingsvragen niet op slot te zetten, maar te zoeken naar de mogelijkheid voor transformatie op de verschillende schalen die de kwaliteit van de gebieden uitmaken: stadsdeel, wijk, straat en plein, gebouw en woning. Wat kan elke schaal aan, waar zit (letterlijk) ruimte voor vernieuwing of biedt juist behoud en herontwikkeling perspectief voor de toekomst? Dit vraagstuk speelt ook in de Amsterdamse Van der Pekbuurt, waar uiteenlopende interventiemogelijkheden in studie zijn (beschermen, renoveren, vernieuwen of reconstrueren). Cultuurhistorisch onderzoek kan bijdragen aan een afweging en onderbouwing van de interventie. Het doel is om de kenmerkende kwaliteiten van de Van der Pekbuurt te benoemen en te beschrijven, alsmede aanbevelingen te doen hoe de bestaande kwaliteit kan worden ingezet voor toekomstige ontwikkelingen. Deze kwaliteiten zitten op verschillende schaalniveaus: de grotere context van Amsterdam-Noord, de buurt als geheel, de verschillende sfeergebieden daarbinnen en de architectuur van gebouwen en complexen. Het gaat ons er om de cultuurhistorische waarde te onderbouwen, te preciseren en te vertalen naar ruimtelijke termen, op uiteenlopende schaalniveaus (m.u.v. de interieurs). Zo biedt het onderzoek een afwegingskader vanuit cultuurhistorie voor keuzen over de toekomst van de wijk.

(vlnr) Woningen in de Bremstraat gezien vanaf de Lavendelstraat, 1929; Analyse van het karakter van de Van der Pekbuurt; Portret architect ir. J.E. van der Pek (1865 - 1919); Centrale as Van der Pekstraat 2009.

Link naar de weblog van de wethouder Nicole Teeuwen (PvdA) over de presentatie van het onderzoek voor de gemeenteraad.

Houten krijgt de investering van dertig jaar geleden terug. Op de woningmarkt hoort Houten bij Zeist, en niet bij Nieuwegein, dat in dezelfde regio ligt. In Nieuwegein staan lange rijen dezelfde woningen op Funda, die moeilijk worden verkocht. In Houten is er ook een groot aanbod, maar loopt het wel. Het geheim: in Houten koop je in de eerste plaats een woonmilieu en een levensgevoel: dat van een ontspannen dorpsheid. In Houten wordt de identiteit bepaald door de openbare ruimte en het groen.

Natuurlijk waren de verhoudingen in de publieke en private sector in de jaren zeventig en tachtig heel anders dan nu. Vanuit een collectief geloof in de maakbare samenleving opereerde de overheid in de jaren ’70 zeer sturend. Houten-Noord werd ontwikkeld door de gemeente, die voor 95% grondeigenaar was. Houten is modern omdat het een sterke identiteit heeft, maar achterhaald in procesopzet en opdrachtgever. In dit spanningsveld ligt de nieuwe opgave. Hoe kan Houten met de huidige verhoudingen in de markt doorgroeien en verdichten, zonder zijn identiteit te verliezen? Zonder compleet te willen zijn lijkt er sprake van enkele ontwikkelingen die een nieuw, aangepast antwoord vragen. Een aantal van deze ontwikkelingen werd opgemerkt tijdens de debatten die in 2006 in Makeblijde met inwoners van Houten werden gehouden. De bevolkingssamenstelling is veranderd. Hoe duurzaam het indertijd gekozen uitbreidingsconcept ook is gebleken, sinds de bouwtijd zijn de kinderen van toen inmiddels zelf ouders geworden, terwijl hun ouders gepensioneerd zijn. De samenleving is verder geïndividualiseerd, nieuwe gewoonten en gedragingen en het gebruik van technologie hebben de woon- en vestigingswensen doen wijzigen.

Zo zijn er bijvoorbeeld 700 zogenaamde zzp-ers (zelfstandigen zonder personeel) gevestigd in Houten, die meestal vanuit hun woning werken in de internethandel, als administratiekantoor of als thuiskapper. Aandacht voor de ruimtevraag van deze groep ondernemende Houtenaren is nodig en kan een divers antwoord opleveren, van verzamelgebouw tot uitbreiding van de woning.

De voorzieningen in de woonbuurten zijn geconcentreerd rond de scholen. Buurtwinkels ontbreken. Meer levendigheid wordt regelmatig als wens genoemd.

Door bij het veranderingsproces in Houten-Noord rekening te houden, zelfs voort te bouwen op de principes van toen, binnen de gewijzigde marktverhoudingen van nu, kan het Bilthoven van de middenklasse haar positie als sterk merk waarmaken. Het succes van Houten bewijst dat zelfs de meest geïndividualiseerde mens van tegenwoordig de waarden van de jaren zeventig ten diepste onderschrijft.

(vlnr) Luchtfoto tijdens de bouw van Houten-Noord, 1983; Pagina uit het rapport over verkeersopzet; Analyse van het groen.

Samenwerking met Urban Fabric (Paul Meurs). Opdrachtnemer: Urban Fabric

Voor de gemeente Zaanstad wordt een historische en ruimtelijke analyse gemaakt van de Zaanse Schans. De analyse vormt de basis voor een beeldkwaliteitsplan met richtlijnen en randvoorwaarden voor bebouwing en beplanting in en rondom de Zaanse Schans. In het beeldkwaliteitsplan worden drie schaalniveaus onderscheiden: landschappelijk/stedenbouwkundig, ensemble en objecten.

(vlnr) Ansichtkaart van de Zaanse Schans, luchtfoto uit 1983, toeristen wandelen tussen de molens.

Lodewijk Baljon combineert zijn uitgebreide wetenschappelijke kennis over stijlen in de landschaps-architectuur met praktische ontwerpvaardigheden. Hij ontwerpt op alle schaalniveaus – van stadstuin tot de openbare ruimte van de Vinex-wijk – in binnen- en buitenland. Meest opvallend van een van Nederlands meest productieve landschapsarchitecten is dat hij geen duidelijk eigen stijl heeft. De specifieke locatie en de gebruikers staan bij Baljon altijd op de eerste plaats: ‘Ik heb bij Pothoofd in Deventer overwogen om met exotische planten naar het verleden te verwijzen – maar dat lezen mensen er toch niet aan af.’

>> PDF Wetenschapper en ambachtsman: Lodewijk Baljon

In opdracht van de faculteit Bouwkunde en prof. ir. Henco Bekkering, voorzitter van de Afdeling Urbanism TU Delft

Een discipline die zijn geschiedenis kent, is in staat om zijn profiel en koers scherp neer te zetten. Geschiedenis kennen is niet alleen mogelijk aan de hand van oeuvres van ontwerpers, de geschiedenis van het stedenbouwonderwijs is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkelingsgeschiedenis van het vak. Tot 1968 was stedenbouw een specialisatierichting vanaf het vierde jaar. Een stedenbouwstudent was dus per definitie gevormd als architect. Na 1968 werd de specialisatie mogelijk vanaf het derde studiejaar. Wat leerden de
stedenbouwstudenten, met welke referenties werden zij opgeleid en wie waren hun leermeesters?

De geschiedenis van het stedenbouwonderwijs in Delft is tot op heden nog niet als een coherent verhaal opgeschreven. Dit onderzoek pretendeert niet om dat coherente verhaal te vertellen – zo dat al bestaat - maar is wel een eerste aanzet daartoe. Wat is er waar van de Delftse mythe die telkens maar weer verhaalt over een vurige strijd tussen traditionelen en modernen? Speelde die strijd ook in de stedenbouw? Vlogen de hoogleraren, docenten en studenten elkaar in de haren op grond van een ideologisch conflict, of ligt het ingewikkelder en, zoals meestal, genuanceerder? Wat was de signatuur van de architectuuropleiding – per slot van rekening werden de studenten eerst vier jaar gevormd als architect, om pas in het vijfde jaar aan de specialisatie stedenbouw te beginnen.

Dit rapport is geen eindproduct. Binnen het tijdsbestek van het onderzoek was het onmogelijk de complete geschiedenis van zeventig jaar onderwijs aan de afdeling Bouwkunde te schrijven. De nadruk ligt op het onderwijs in de stedenbouw, waar nodig of relevant is tevens ingegaan op de architectuur. Deze studie wil de lange lijnen ter discussie stellen en agenderend zijn voor verder onderzoek – aanknopingspunten daarvoor staan aan het eind van ieder tijdvak genoemd en er is een literatuurlijst gemaakt.

Om het onderzoeksverslag aan te vullen werden oud-studenten van de afdeling Stedenbouwkunde april jl. uitgenodigd voor een inhoudelijke bijeenkomst. Naar aanleiding van het vooraf toegezonden conceptrapport en een vragenlijst werd gediscussieerd over de continuiteiten en veranderingen en de opeenvolgende generaties stedenbouwstudenten, ook na 1970.
 

(vlnr) Bladzijde uit het ongepubliceerd dictaat ‘Stedebouw’ door M.J. Granpré Molière, 1939; Bijeenkomst van oud-studenten in de tijdelijke huisvesting van de faculteit Bouwkunde in Delft, 2009; Principeschets van de binnenstad van Alkmaar. Afstudeerwerk van G.A. Nassuth bij prof.ir. C. van Eesteren, 1964.

 ______________________________________

Bladeren in rapport (opent in nieuw venster)

De oprichting van de woningbouwvereniging “Tuinstadwijk” in 1915 legde de basis voor de bouw van de gelijknamige wijk in de zuidelijke schil van Leiden. De wijk werd in drie fasen gebouwd in de jaren twintig en dertig naar ontwerp van verschillende lokale architecten.

De inzet van het onderzoek zal zijn om de kenmerkende kwaliteiten van de Tuinstadwijk, in relatie tot de zuidelijke schil, het gebied zelf en de woonmilieus in de wijk, te benoemen en te beschrijven, alsmede aanbevelingen te doen voor toekomstige ontwikkelingen.

(vlnr) Bouwplan voor de eerste fase van Tuinstadwijk; Woningen aan de Koninginnelaan, 2009; Woningen kort na oplevering.